Het ‘zwarte gat’, bestaat dat (nog)?

Het beeld van ouderen die ‘achter de geraniums zitten’ is inmiddels al jaren achterhaald – en terecht. De moderne senior is vitaal, actief en heeft nog veel te bieden. Toch wordt iemand die met pensioen gaat nog vaak gewaarschuwd voor ‘het zwarte gat’. Bestaat dat echt? En hoe voorkom je het?

Wat is ‘het zwarte gat’?

De uitdrukking ‘het zwarte gat’ staat symbool voor de angst of het gevaar om in een leegte te belanden zodra je dagelijkse werkritme verdwijnt. In het begin is die lege agenda misschien heerlijk, het lijkt immers net vakantie. Maar als er na een bepaalde periode nog geen nieuwe zinvolle invulling voor in de plaats is gekomen, ligt ‘het zwarte gat’ op de loer.

Het is daarom belangrijk te zorgen dat je reeds voordat je met pensioen gaat op zoek gaat naar een pensioeninvulling die bij jou past. Dingen doen die jij leuk vindt en waar jij energie van krijgt. Het belangrijkste is dat je een nieuw dagritme krijgt, die structuur biedt.

De valkuilen van pensionering

Er zijn verschillende manieren waardoor je in een gat kunt vallen:

Sociale veranderingen
Waar je eerst dagelijks je collega’s of klanten om je heen had, wordt je sociale wereld ineens een stuk kleiner. Het wegvallen van deze dagelijkse contacten kan tot eenzaamheid leiden.

Verveling en structuurverlies
Wat ga je doen met deze zee aan vrije tijd? Je krijgt nu zelf de regie over wat je op een dag doet, in plaats van je werkgever. In het begin kan dit erg wennen zijn, vooral als je niet gewend bent om zelf je dag in te delen. Of als je verlegen bent en het lastig vindt om contacten te leggen.

Verlies van waardering
Ook de voldoening en waardering die je uit je werk haalde valt weg. Voor veel mensen is dit een belangrijke component. Als dit wegvalt kan het voelen alsof je je niet meer nuttig maakt voor de maatschappij.

Wat willen gepensioneerden eigenlijk doen?

Actief blijven in je pensioentijd is een eerst stap om niet in ‘het zwarte gat’ te vallen. Onderzoek onder 60-plussers laat zien waar mensen hun tijd het liefst aan besteden tijdens hun pensioen:

Zelfontplooiing staat voorop:

• Hobby’s oppakken (47% heeft hier duidelijke plannen voor)
• Meer sporten en bewegen (40%)
• Creatief bezig zijn (36%)

Sociale contacten:

• Meer tijd doorbrengen met familie (33%)
• Vrijwilligerswerk doen (30%)

Wat opvalt is dat slechts 13% cursussen wil gaan volgen. Leren staat dus niet hoog op de wensenlijst, ontspanning en persoonlijke ontwikkeling wel.

Doorwerken?
Heel weinig mensen hebben hier plannen voor. Slechts 5% wil betaald werk blijven doen.

Pensionering als levensgebeurtenis

Pensionering is een belangrijk moment in je leven, maar we zijn er vaak slecht op voorbereid. Hoogleraar Gerontologie Andrea Maiar herkent dit probleem: “Als je kinderen hebt die voor het eerst naar school gaan, dan begeleid je je kind richting hun schooltijd. Maar op de pensionering zijn we nog niet ingespeeld.”

Dit is opvallend, want het is een belangrijk ‘life event’ wat veel impact heeft op je leven.

Bereid je voor op je pensioen

Niemand kan precies voorspellen wie zijn of haar pensionering als ‘het zwarte gat’ zal ervaren. Wat je zelf kunt doen:

Start op tijd met voorbereiden

• Neem deel aan een pensioencursus
• Praat met anderen in je omgeving en je partner
• Denk van tevoren na over hoe je deze periode wilt invullen

Bouw het geleidelijk op

• Praat met je werkgever over een geleidelijke overgang
• Begin al tijdens je werk met het opbouwen van hobby’s of projecten
• Bouw alvast een nieuw sociaal netwerk op

Neem zelf het initiatief
‘Ga er zelf op uit, het komt je niet aanwaaien’, dit horen we vaak als tip. Wees nieuwsgierig en probeer eens wat dingen uit. Als je eenmaal in een ‘circuit’ zit komen er vanzelf nieuwe dingen op je af.

Neem goed afscheid
Ook al houd je er misschien niet van, zorg dat er ruimte is om stil te staan bij het afscheid van je werkende leven. Met een borrel, een feestje, een speech, het maakt niet uit. Een goed afscheid op je werk helpt om je werkzame leven af te sluiten en met een goed gevoel aan je pensioen te beginnen.

De sleutel: structuur en sociale contacten

Uit onderzoek blijkt dat vooral twee dingen cruciaal zijn voor een gelukkige pensionering: een nieuwe dagstructuur en het behouden of opbouwen van sociale contacten. Vrijwilligerswerk scoort zo hoog omdat het beide combineert; je hebt een reden om ergens te zijn én je ontmoet gelijkgestemde mensen.

Het zwarte gat is dus niet onvermijdelijk. Met de juiste voorbereiding en een proactieve houding kun je je pensioen vormgeven als een mooie, nieuwe levensfase vol mogelijkheden.